home > Z audycji wieczornych

Historia Ambasady RP przy Stolicy Apostolskiej w latach 1919-1945
Audycja Piotra Samerka

Odcinek : 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6

7: Stolica Apostolska uznaje niepodległość Polski

Przyjazd wizytatora apostolskiego monsignore Achille Rattiego do Warszawy w maju 1918 roku niemal zbiega się w czasie z decydującymi rozstrzygnięciami na frontach I wojny światowej. 18 lipca rozpoczyna się ofensywa wojsk sprzymierzonych przeciwko Państwom Centralnym. 8 sierpnia następuje przełamanie niemieckiej obrony. Staje się coraz bardziej oczywiste, że szala zwycięstwa wyraźnie przechyla się na korzyść sprzymierzonych, co oczywiście tylko dodatkowo aktywizuje polskie środowiska niepodległościowe. We wrześniu przedstawiciel Komitetu Narodowego Polskiego w Rzymie Konstanty Skirmunt pisze raport do swoich przełożonych, w którym zaznacza, że nadszedł czas, aby złożyć papieżowi obszerny memoriał dotyczący sprawy polskiej, ukazujący pierwszoplanową rolę polityczną odrodzonej Rzeczpospolitej w Europie Środkowo-Wschodniej. Propozycja ta spotyka się z akceptacją, a opracowanie odpowiedniego memoriału zostaje powierzone Stanisławowi Grabskiemu, który pięć lat później będzie prowadził ze strony polskiej rokowania w sprawie podpisania Konkordatu. Grabski przygotowuje stosowny memoriał, jednak nie zostaje on przekazany do Watykanu, gdyż w międzyczasie zachodzą nowe ważne wypadki. Przede wszystkim zaczyna się rozpad monarchii Austro-Węgierskiej, która ówcześnie dla Stolicy Apostolskiej stanowiła najważniejszy punkt odniesienia w polityce europejskiej. 28 października Konstanty Skirmunt na posiedzeniu Komitetu Narodowego Polskiego mówi: ,,Watykan jest niezmiernie zaskoczony wypadkami i w pewnej konsternacji. Projekt memoriału u Papieża stał się nieaktualny”. Niestety na tym chwilowa kończy się inicjatywa polityczna Komitetu Narodowego Polskiego w Watykanie. Inicjatywa w sprawie uznania niepodległości Polski pozostaje w rękach Rady Regencyjnej w Warszawie, a właściwie w rękach arcybiskupa Kakowskiego. Papież Benedykt XV zdaje sobie sprawę ze znaczenia zachodzących wypadków i wcale nie przestaje aktywnie interesować się sprawą polską. Dowodem tego jest pismo, jakie wystosowuje 15 października do arcybiskupa Kakowskiego, zwracając się za jego pośrednictwem do całego narodu polskiego, w którym zapowiada też wyniesienie arcybiskupa warszawskiego do godności kardynalskiej. W oczach Papieża przyznanie tego wyróżnienia ma być ,,nowym węzłem, który jeszcze silniej złączy Polskę ze Stolicą św. Piotra”. We wspomnianym liście papież pisze o serdecznych uczuciach żywionych przez niego do Polaków oraz o bliskim odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Zapowiedź wyróżnienia Polaka godnością kardynalską stanowi jednoznaczny znak niemalże uznania niepodległości Rzeczypospolitej.
Niejako w odpowiedzi na pismo Benedykta XV, 30 października, kiedy w Warszawie stacjonują jeszcze wojska niemieckie, Aleksander Kakowski, jako arcybiskup Warszawy i członek Rady Regencyjnej występuje do sekretarza stanu kardynała Gasparri o prawne uznanie Polski de iure oraz wyznaczenie nuncjusza. Proponuje na to stanowisko dotychczasowego wizytatora apostolskiego w Warszawie – monsignore Rattiego.
Tymczasem w listopadzie następuje bardzo szybki proces przejmowania władzy przez różne polskie ośrodki polityczne. 10 listopada do Warszawy przyjeżdża marszałek Józef Piłsudski do Warszawy, następnego dnia Rada Regencyjna przekazuje mu władzę wojskową, a 14 listopada rozwiązuje się, przekazując ,,swoje obowiązki i odpowiedzialność względem narodu polskiego”.
Objecie władzy przez Piłsudskiego zostaje przyjęte na Zachodzie Europy z pewną rezerwą ze względu na jego współpracę z Austro-Węgrami. Również Komitet Narodowy Polski podchodzi do niego ostrożnie, mając w pamięci jego socjalistyczna przeszłość. Te czynniki wzbudzają tez pewną nieufność w Stolicy Apostolskiej, która oficjalnie uznaje niepodległość Rzeczpospolitej dopiero 30 marca 1919 roku. Tego dnia wizytator apostolski monsignore Achille Ratti przekazuje na ręce premiera i ministra spraw zagranicznych list od papieża Benedykta XV. Jednoczenie tłumaczy władzom polskim, że pewne opóźnienie w uznaniu niepodległości wynika z faktu, iż Papież chciał to uczynić osobiście w bardziej uroczystej formie, ale w wyniku trudności komunikacyjnych do tego nie doszło.