 |  |
14/11/2009
Czeski premier i serbski prezydent u Papieża
◊ Prezydent Serbii Boris Tadić i czeski premier Jan Fischer złożyli dziś wizyty w Watykanie. Każdy z nich został przyjęty przez Benedykta XVI oraz spotkał się z watykańskim sekretarzem stanu kard. Tarciscio Bertone i szefem papieskiej dyplomacji abp. Dominique’iem Mambertim. Czeski polityk złożył też kwiaty na grobach Jana Pawła II i kard. Josefa Berana, prymasa Czech z doby komunizmu, który został zmuszony do opuszczenia kraju i zmarł w Rzymie w 1969 r. Z Janem Fischerem Papież rozmawiał m.in. o Traktacie Lizbońskim. Jak podaje komunikat Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej, w czasie audiencji kontynuowano rozmowy rozpoczęte podczas wrześniowej podróży apostolskiej do Czech. Potwierdzono dobre relacje łączące ten kraj z Watykanem oraz wyrażono wolę kontynuowania dialogu między państwem i Kościołem.
Z prezydentem Serbii natomiast Benedykt XVI rozmawiał m.in. o dążeniu tego kraju do integracji z Unią Europejską. Papież wskazał na wkład, jaki Kościół katolicki chce wnosić w życie serbskiego społeczeństwa. Podkreślono też pozytywny dialog z Cerkwią prawosławną oraz wspomniano o zaplanowanych na 2013 r. obchodach 1700-lecia Edyktu Mediolańskiego Konstantyna Wielkiego, który urodził się w Niszu na terenie dzisiejszej Serbii.
kb/ rv
Papież do brazylijskich biskupów: chrześcijanie nie mają monopolu na obronę życia
◊ „Nie jest przesadą uważać, że autentyczne życie społeczne zaczyna się od sumienia każdego człowieka” – stwierdził Papież, spotykając się z kolejną, czwartą już w tym roku grupą brazylijskich biskupów przebywających w Rzymie z wizytą ad limina. Przybyli oni ze stanu São Paulo.
„Dobrze ukształtowane sumienie prowadzi do realizacji prawdziwego ludzkiego dobra – zwrócił uwagę Papież. – Kościół, wskazując czym jest to dobro, oświeca człowieka i poprzez całe życie chrześcijańskie wychowuje jego sumienie. Nauczanie Kościoła, dzięki temu, że pochodzi od Boga, zawiera prawdę i ma oparcie w sumieniu, spotyka się z głębokim echem w sercach wszystkich ludzi – wierzących i nawet niewierzących”. Jako konkretny przykład Ojciec Święty przytoczył sprawę obrony życia. Przypomniał, że jego obrona i promocja nie są wyłączną prerogatywą chrześcijan. Należy to do każdego ludzkiego sumienia, które „dąży do prawdy i któremu nie są obojętne losy ludzkości» (Jan Paweł II, encyklika Evangelium vitae, 101). Benedykt XVI zachęcił brazylijskich biskupów, by budzili sumienia do „wspólnego wysiłku przeciw wzrastającej fali przemocy i pogardy dla istoty ludzkiej”.
Papież zauważył, że „głównym i kluczowym polem walki kulturowej między absolutyzmem techniki a odpowiedzialnością moralną człowieka jest dzisiaj bioetyka”. W tej delikatnej sferze „dochodzi do głosu fundamentalne pytanie: czy człowiek jest wytworem samego siebie, czy też zależy od Boga?”. Przekonanie rozsądku i pewność wiary, że życie od poczęcia do naturalnej śmierci należy do Boga, a nie do człowieka, nadaje mu sakralny charakter i szczególną godność – podkreślił Benedykt XVI.
ak/ rv
Polak arcybiskupem w Milwaukee
◊ Metropolitą Milwaukee w USA Papież mianował bp. Jerome Edwarda Listeckiego, dotychczasowego ordynariusza La Crosse. Urodził się on przed 60 laty w Chicago. Po święceniach kapłańskich i studiach w rzymskim Angelicum pracował duszpastersko w diecezji chicagowskiej. Wykładał też teologię moralną i prawo kanoniczne w tamtejszym seminarium. W 2000 r. został tam mianowany przez Jana Pawła II biskupem pomocniczym. Szczycąc się polskim pochodzeniem, wprowadził do swego herbu biskupiego biało-czerwone barwy. W 2004 r. Papież powierzył mu diecezję La Crosse.
Abp Listecki znany jest z odważnego występowania w obronie świętości ludzkiego życia. Był jednym z amerykańskich biskupów protestujących w kwietniu przeciw kontrowersyjnej decyzji katolickiego uniwersytetu Notre Dame. Uczelnia nadała doktorat honoris causa prezydentowi Obamie mimo jego proaborcyjnej polityki.
ak/ rv
Papieska podróż na Maltę: wstępny program
◊ Kościół na Malcie oficjalnie potwierdził papieską podróż na tę śródziemnomorską wyspę. Będzie ona trwała niecałe dwa dni. W sobotę 17 kwietnia Benedykt XVI spotka się z władzami cywilnymi oraz złoży wizytę w Grocie św. Pawła w Rabacie, gdzie zgodnie z tradycją przetrzymywany był Apostoł Narodów. Natomiast w niedzielę 18 kwietnia odprawi Eucharystię dla ogółu wiernych w mieście Floriana, a następnie spotka się z młodzieżą w stołecznej Valetcie. Jak czytamy w komunikacie archidiecezji Malty, Papież przybędzie na zaproszenie biskupów i prezydenta.
kb/ rv
Stolica Apostolska apeluje o reformę Rady Bezpieczeństwa ONZ
◊ Stolica Apostolska apeluje o reformę Rady Bezpieczeństwa ONZ, w szczególności w odniesieniu do stosowania weta przez jej członków. Deklarację w tej sprawie złożył stały obserwator abp Celestino Migliore przed debatą zgromadzenia ogólnego ONZ na temat poszerzenia Rady Bezpieczeństwa. Stolica Apostolska przypomina, że w przeszłości weto wielokrotnie utrudniało czy wręcz uniemożliwiało podjęcie decyzji, które mogły mieć wielkie znaczenie dla pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego. Tym samym umożliwiano naruszanie praw człowieka i jego godności. „Zbyt często zaniechanie interwencji okazało się prawdziwą katastrofą” – stwierdził watykański dyplomata.
Abp Migliore zauważa, że na obecnym etapie międzyrządowych negocjacji całkowite zniesienie prawa weta wydaje się niemożliwe, dlatego, jak zaznaczył, należy dążyć do jego reformy, czyli do ograniczenia jego stosowania. Stolica Apostolska popiera w szczególności postulat, aby członkowie Rady Bezpieczeństwa zobowiązali się nie stosować weta w przypadkach ludobójstwa, zbrodni wojennych i przeciw ludzkości oraz poważnego naruszenia prawa międzynarodowego.
kb/ rv
Caritas na służbie Ewangelii – dokument końcowy sesji „Cor Unum”
◊ Ostatecznym celem działalności katolickich organizacji charytatywnych jest świadectwo o Chrystusie – przypomniano w komunikacie końcowym sesji plenarnej Papieskiej Rady „Cor Unum”. Dziś dobiegły końca jej obrady. Uczestniczyli w nich przedstawiciele Kościołów lokalnych i organizacji charytatywnych z całego świata. W dokumencie końcowym podkreślono potrzebę formacji chrześcijańskiej pracowników organizacji dobroczynnych. „Tylko ten, kto spotkał Chrystusa, może być Jego świadkiem” – czytamy w komunikacie. Papieska dykasteria przestrzega również przed podporządkowywaniem kościelnych organizacji programom instytucji, które są obce Kościołowi.
kb/ rv
W nastolatka z karabinu – religijna czystka w Mosulu
◊ Chrześcijanie w Mosulu, którzy wczoraj po prawie dwuletnim wakansie otrzymali nowego pasterza, mają też niestety kolejnego męczennika. Zaledwie kilka godzin po potwierdzeniu przez Papieża wyboru ks. Emila Shimouna Nony na chaldejskiego archieparchę tego irackiego miasta, muzułmańscy ekstremiści otworzyli ogień w chrześcijańskiej dzielnicy Tahir. Kule dosięgły 16-letniego chłopca. Rami Katchik, należący do Kościoła ormiańskiego, zginął na miejscu. Zdaniem pracującego w tej dzielnicy ks. Hazema Girgisa wczorajszy zamach to kolejny akt prześladowań mających zmusić chrześcijan do opuszczenia swej ojczyzny. Rozpoczęta w ubiegłzm roku antychrześcijańska kampania kosztowała już życie 40 osób i skłoniła do migracji ponad 12 tys. chrześcijan. Dziś cała diecezja Mosulu liczy mniej wiernych, niż za reżimu Saddama Husajna jedna parafia – podaje agencja AsiaNews. Przypomnijmy, że również poprzedni archieparcha Mosulu abp. Paulos Faradż Rahho zginął z ręki terrorystów.
kb/ asianews, afp
Indie: dzień chrześcijańskich męczenników
◊ Wprowadzenie Narodowego Dnia Hinduskich Męczenników postuluje komisja ds. ekumenizmu episkopatu Indii. Wspomnienie tych, którzy oddali swe życie dla Chrystusa, miałoby być obchodzone co roku w ostatnią niedzielę sierpnia. Ta data upamiętniałaby początek pogromu chrześcijan, do jakiego doszło w stanie Orisa w 2008 r. Inicjatywa miałaby wymiar ekumeniczny. „Wspólne obchodzenie tego dnia umocniłoby jedność między Kościołami, stając się tym samym historyczną inicjatywą ekumeniczną” – podkreśla bp Anil Couto, kierujący komisją ds. ekumenizmu. Propozycja wprowadzenia Narodowego Dnia Hinduskich Męczenników trafi teraz pod obrady poszczególnych konferencji episkopatów. Warto dodać, że w tym roku rocznicę prześladowań Kościół katolicki uczcił Dniem Pokoju i Zgody, obchodzonym we wszystkich stanach Indii.
bz/ rv
Cerkiew w Grecji: nie zdejmiecie nam krzyża
◊ Kościół prawosławny Grecji apeluje do chrześcijan całej Europy o podjęcie wspólnych działań w obronie krzyża. Prawosławny arcybiskup Aten i całej Grecji Hieronim zapowiedział zwołanie w tej sprawie nadzwyczajnego synodu. Hierarcha obawia się, że decyzja Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, w sprawie krzyży we włoskich szkołach, może tworzyć niebezpieczny precedens. Krytykując decyzję sędziów przypomina, że „prawa mają nie tylko przedstawiciele mniejszości, ale również większość ludności”.
Działania podejmowane przez Kościół prawosławny Grecji sprowokowane zostały m.in. próbą usunięcia ikon z wizerunkiem Chrystusa ze szkół i biur w całej Grecji, podjętą przez jedną z organizacji zajmujących się przestrzeganiem praw człowieka. Sąd w Atenach oddalił wniosek, stwierdzając zarazem, że jeśli wyrok Trybunału w Strasburgu stanie się prawomocny wtedy do całej sprawy będzie można powrócić. Z kolei przedstawiciele radykalnej partii lewicowej przypominają greckim władzom oświatowym, że ostateczne zatwierdzenie wyroku Trybunału oznaczałoby, iż jego decyzja powinna być wprowadzona w życie nie tylko we Włoszech, ale we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Przy okazji dyskusji o krzyżu w Grecji powróciła kwestia zniesienia obowiązku składania przez świadków przysięgi z ręką na Biblii.
bz/ rv
Patriarchat Moskiewski przeciw ingerencji państwa w życie rodzinne
◊ Rosyjska Cerkiew jest przeciwna nadmiernym ingerencjom państwa w rodzinę i wychowanie. Występując przed Komisją Dumy Państwowej ds. Niepełnoletnich, reprezentujący patriarchat moskiewski protojerej Wsiewołod Czaplin zdecydowanie wypowiedział się przeciwko wtrącaniu się urzędników państwowych w sprawy wychowania dzieci przez rodziców. Wystąpienie związane było z projektem Komisji mającym na poziomie prawa państwowego uregulować problemy wychowania młodego pokolenia.
„Przyznawanie rodzicom przez przepisy prawa pełnomocnictw wychowawczych jest absurdem i jest niebezpieczne. Światopogląd rodziców zakłada określony sposób życia, ubierania się, spożywania posiłków, odwiedzanie tych lub innych miejsc, zasady kontaktów z osobami odmiennej płci, treści wychowawcze, pozwalanie na lekturę książek, prasy lub oglądanie tych czy innych filmów” – stwierdził ks. Czaplin. „I nic do tego urzędnikom państwowym” – dodał.
Ochrona praw dzieci, zdaniem protojereja Czaplina, powinna opierać się o tradycyjne dla Rosji instytucje. Przedstawiciel patriarchatu moskiewskiego skrytykował praktykę sądów dla nieletnich w krajach zachodnich. W jego opinii nie sprawdziła się ona i budzi wątpliwości również w krajach, gdzie jest stosowana. ,,Dzieci wyrwane ze swoich rodzin zawsze będą nieszczęśliwe. Głównym motywem naszego postępowania powinna być troska o realne dobro dziecka” – stwierdził ks. Czaplin. Duchowny podkreślił, że ofiarami przemocy we współczesnym społeczeństwie bywają dzieci i młodzież. Dlatego nie powinno się ich pozbawiać prawa do uczestnictwa w prawdziwym i uczciwie przeprowadzonym procesie sądowym.
W. Raiter, Moskwa
USA: dialog z polskokatolikami
◊ Kościół rzymskokatolicki w Stanach Zjednoczonych kontynuuje dialog ekumeniczny z Kościołem polskokatolickim. Tamtejszy episkopat wydał komunikat po ostatniej sesji dialogu, która miała miejsce pod koniec września w Scranton. Poruszono na niej praktyczne kwestie związane z przechodzeniem osób duchownych z jednego do drugiego Kościoła. Strona katolicka wyjaśniła też pojęcie rozwoju doktryny oraz odrzucane przez starokatolików dogmaty maryjne: Wniebowzięcie i Niepokalane Poczęcie. Polskokatolicy przedstawili natomiast własną mariologię. Postanowiono również, że kolejna sesja dialogu odbędzie się za rok w Baltimore.
kb/ usccb
Radom: ingres bp. Tomasika
◊ W Radomiu odbył się uroczysty ingres bp. Henryka Tomasika do katedry Opieki Najświętszej Maryi Panny. Dotychczasowy biskup pomocniczy siedlecki został 16 października mianowany przez Benedykta XVI ordynariuszem radomskim.
W liturgicznym objęciu diecezji przez nowego biskupa wzięło udział około 30 hierarchów z różnych polskich diecezji. Obecny był także przewodniczący Papieskiej Rady ds. Duszpasterstwa Służby Zdrowia, były ordynariusz radomski abp Zygmunt Zimowski.
W czasie uroczystości homilię wygłosił metropolita poznański i wiceprzewodniczący Konferencji Episkopatu Polski abp Stanisław Gądecki.
R. Łączny, KAI
Kard. Grocholewski we Wrocławiu
◊ Prefekt Kongregacji Edukacji Katolickiej gości we Wrocławiu w związku z trwającym w stolicy Dolnego Śląska Świętem Nauki.
Podczas Mszy sprawowanej w katedrze wrocławskiej zwracając się do kleryków oraz słuchaczy Papieskiego Wydziału Teologicznego kard. Zenon Grocholewski podkreślił rolę Pisma Świętego w życiu studentów. „Tylko ten, kto badając Słowo słucha go i modli się nim odpowiada na najgłębsze pragnienie współczesnego świata, który bardziej niż czegokolwiek potrzebuje dziś autentycznych świadków Ewangelii” – mówił gość z Watykanu.
Podczas pobytu we Wrocławiu kard. Grocholewski weźmie również udział w spotkaniu ze środowiskiem akademickim.
R. Łączny, KAI
Polscy migranci na Jasnej Górze
◊ Szczególna modlitwa w intencji polskich emigrantów rozsianych po świecie trwała ostatniej nocy na Jasnej Górze. Czuwanie już po raz 24. zostało zorganizowane przez Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej i Siostry Misjonarki Chrystusa Króla. Spotkaniu towarzyszyły słowa: „By Bóg was zachował w wierności Ewangelii i Ojczyźnie”. Wzięło w nim udział ponad 1,5 tys. osób z kraju i zagranicy.
Czuwanie było dziękczynieniem za 50 lat służby Sióstr Misjonarek Chrystusa Króla, które powołane są nie tylko, by troszczyć się o zbawienie polskich emigrantów, ale także, by uczyć ich doceniania polskiej kultury i tradycji, aby mogli zachować swoją tożsamość wypływającą z duchowego dziedzictwa narodu.
Spotkanie było okazją do modlitwy za Polonię, jak też do wyrażenia troski i pamięci o tych, którzy z różnych przyczyn opuścili Ojczyznę – powiedział ks. Mariusz Sokołowski TChr. „Chcemy przypomnieć Polakom przebywającym poza granicami, że tutaj w Polsce naprawdę pamiętamy o nich – zaznaczył chrystusowiec. – Tutaj w Stolicy Duchowej Polski kłaniamy się Matce Bożej i mówimy Jej o nich, o każdym Polaku, który przebywa na emigracji. Chcemy im powiedzieć: nie jesteście sami, my o was tutaj pamiętamy”.
Księża Chrystusowcy przypominają, że duszpasterstwo na emigracji to nie tylko posługa religijna, ale także praca na rzecz polskiego życia patriotycznego, kulturalnego, a nawet pomoc socjalna wtedy, gdy „kogoś dotyka dramat bezradności”.
Ustalenie liczby Polonii w poszczególnych krajach jest trudne z uwagi na różne kryteria przyjmowane w statystykach państw osiedlenia. Szacuje się, że poza granicami żyje ok. 20 mln Polaków. Prawie 2 mln zasila gospodarkę krajów zachodnich. Jest to niemalże dwukrotnie więcej niż w czasach tzw. "wielkiej emigracji lat 80.".
I. Tyras, Jasna Góra
WOBEC ISLAMU XCIX
◊ Turcja – między islamem a sekularyzmem
Turcję często uznaje się za pomost między Azją i Europą. Podstawą relacji z Zachodem jest członkowstwo w NATO (od 1952 roku) i współpraca gospodarcza. Natomiast z krajami Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu Turcję łączą więzy religijne, które ułatwiają również relacje z Iranem i Afganistanem oraz z byłymi republikami sowieckimi. Od wielu lat Turcja – jako jedyny kraj muzułmański – stara się o członkostwo w Unii Europejskiej. W tym kontekście aktualne staje się pytanie, na ile Turcja stanowi część Europy.
Szacunkowo ponad 99% Turków wyznaje islam (pozostali to chrześcijanie i żydzi). Wśród muzułmanów dominują sunnici z umiarkowanej prawnej szkoły hanafickiej. Liczba tureckiej ludności wzrasta stosunkowo szybko. O ile w 1927 roku kraj ten zamieszkiwało 13,5 miliona ludzi, o tyle w 1980 roku było ich już blisko 45 milionów, a obecnie zaludnienie Turcji wynosi ponad 76 milionów. Pod względem etnicznym Turcja nie jest krajem jednorodnym. Oficjalnie uznanymi mniejszościami są Ormianie, Grecy i Żydzi, mający m.in. prawo do prowadzenia własnych szkół. W Turcji istnieją też mniejszości zamieszkujące te tereny od pokoleń, a którym nie przysługują takie przywileje (na przykład chrześcijańscy Syryjczycy).
Mimo iż chrześcijanie stanowią niespełna 1% ogólnej liczby mieszkańców, należy pamiętać, że to właśnie na terenach współczesnej Turcji rozwijało się wczesne chrześcijaństwo. Oficjalnie nie mówi się o prześladowaniach, ale jak zaznaczył – stojący na czele Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopola – patriarcha Bartłomiej, chrześcijanie są w społeczeństwie tureckim obywatelami drugiej kategorii. W tureckim systemie edukacyjnym chrześcijaństwo ukazywane jest wyłącznie w perspektywie historycznej za pomocą skrótów interpretacyjnych. Pomija się zupełnie jego współczesny wymiar w perspektywie rozwoju, oddziaływania na życie społeczne oraz znaczenia dla młodego pokolenia. Prowadzenie działalności misyjnej, rozumiane jako propaganda przeciw świeckości państwa, jest zabronione.
Turcja należy do nielicznych krajów muzułmańskich o charakterze laickim. Zadecydowało o tym obalenie kalifatu w 1924 roku i proces kształtowania państwowości tureckiej na wzór zachodni. Kolejnym krokiem było wprowadzenie w 1928 roku prawa świeckiego w miejsce szarijatu (prawa muzułmańskiego). Laickość państwa oznaczała odseparowanie islamu od spraw politycznych. Kwestie religijne, włącznie z decyzjami budowy i dofinansowania nowych meczetów, przejął Departament ds. Religijnych (Diyanet). Za pośrednictwem odpowiednich instytucji państwo objęło kontrolę nad wszelką działalnością religijną np. nauką religii (islamu) w szkołach publicznych oraz kształceniem imamów i kaznodziei.
Przez ponad pół wieku władzom (kemalistom) udawało się izolować islam od polityki. Jednak w latach 80. i 90. minionego stulecia nastąpiło jego ożywienie, a na przełomie XX i XXI wieku polityczny wymiar islamu stał się ważnym elementem tureckiej przestrzeni publicznej, a przez to również wyzwaniem dla laickich zasad republiki.
Islam turecki różni się pod wieloma względami od arabskiego i perskiego. W przeciwieństwie do innych części świata, na przykład Egiptu czy Algierii, w Turcji religia muzułmańska nigdy nie służyła jako polityczne narzędzie wyzwalania kraju. O ile w świecie arabskim islam pełni rolę czynnika mobilizującego masy przeciwko rządzącym, o tyle we współczesnym państwie tureckim włączył się on w częściowo demokratyzacyjne procesy władzy. Poza tym ważną rolę odgrywa tureckie doświadczenie rozdziału państwa od religii oraz kontrola radykalnych środowisk islamskich przez armię, która uważa siebie za stróża świeckości państwa.
Na charakter politycznego islamu w Turcji wpływa również problem Kurdów, którzy zamieszkują wschodnią i południową Anatolię. Ich dążenie do autonomii postrzegane jest przez władze w Ankarze za separatystyczne i zwalczane wszelkimi możliwymi sposobami. Innym ważnym czynnikiem są silne wpływy alewitów, (którzy stanowią wysoki procent społeczeństwa – w zależności od źródła od 15% do 30%). Będąc potomkami szyickich plemion turkmeńskich, które zamieszkiwały pogranicze imperium osmańskiego i Persji, wierzenia alewitów są mieszanką szyizmu i turkmeńskiego szamanizmu. Dlatego często uważa się ich za sektę muzułmańską lub liberalny odłam szyickiego islamu. W sferze politycznej alewici opowiadają się po stronie socjaldemokratów, pozostając w silnej opozycji do sunnickich konserwatystów islamskich. Ponieważ dopiero od 1985 roku alewitom wolno występować publicznie, uważa się ich ciągle za ugrupowanie działające potajemnie. Nie bez znaczenia dla tureckiego islamu są liczne bractwa sufickie.
Mimo świeckiego charakteru państwa, większość Turków jest jednak konserwatywna i religijna, a tym samym nie zgadza się na wyeliminowanie islamu z życia publicznego. Z drugiej strony zdecydowana większość tureckiego społeczeństwa nie wyraża zgody na zastąpienie prawa cywilnego szarijatem.
Kompleksowa, współczesna sytuacja religijno-polityczna w Turcji jest efektem radykalnej polityki laicyzacyjnej wprowadzonej przez Atatürka (1881-1938), a także pozostałością tradycji imperium osmańskiego. Problemem pozostaje urzeczywistnianie zasad demokratycznych i przestrzeganie praw człowieka wobec nasilających się wpływów islamskich środowisk konserwatywnych. Coraz wyraźniej widać, że dokonującym się w Turcji przemianom towarzyszy nieustanne dążenie do jedności narodowej i poszukiwanie tureckiej tożsamości. Wygląda na to, że po latach programowej sekularyzacji Turcy odnajdują ją – ponownie – w islamie.
Adam Wąs SVD
Dziennik 14.11.2009 - wersja dźwiękowa
◊ Słuchaj: 
Magazyn w sobotę
◊ W programie: watykańskie aktualności oraz relacja z ingresu bp. Henryka Tomasika. Prezentujemy też najnowszy numer Przeglądu Powszechnego, a w rubryce „Wobec islamu” o. Adam Wąs przybliża religijne oblicze Turcji. Posłuchaj:
Biuletyn Radia Watykańskiego jest rozsyłany gratis na adresy abonentów. Jak dokonać prenumeraty lub jak z niej zrezygnować informujemy na stronie www.radiovaticana.org/polski
© Radio Watykańskie 2009 - wszelkie prawa zastrzeżone