 |  |
10/10/2009
Papieski różaniec „z Afryką i za Afrykę”
◊ Modlitwa „z Afryką i za Afrykę” zakończyła pierwszy tydzień obrad Synodu Biskupów dla tego kontynentu. Na wieczorny różaniec do Auli Pawła VI przybyli ojcowie synodalni i studenci rzymskich uczelni. Dzięki połączeniu satelitarnemu w modlitwie wzięli też udział studenci z ośmiu krajów Czarnego Lądu: Egiptu, Kenii, Sudanu, RPA, Nigerii, Demokratycznej Republiki Konga, Burkina Faso i Mozambiku. Wraz ze studentami modlił się Benedykt XVI, który przekazał im swą najnowszą encyklikę „Caritas in veritate”. Spotkanie koncentrowało się wokół słów będących hasłem Synodu: „Kościół w Afryce w służbie pojednania, sprawiedliwości i pokoju”. Rozważano fragment Ewangelii św. Mateusza o tym, co znaczy być „solą ziemi i światłem świata”.
W przemówieniu do młodych Papież podkreślił, że dzięki osiągnięciom techniki udało się tego wieczoru „zarzucić sieć modlitwy”, która złączyła Rzym z Afryką. W słowach po angielsku, francusku i portugalsku, czyli oficjalnych językach Czarnego Lądu, Benedykt XVI zawierzył Afrykańczyków opiece Matki Bożej i modlił się, by stali się prawdziwymi budowniczymi pokoju i sprawiedliwości, od których zależy przyszłość tego kontynentu. Wskazując na znaczenie edukacji i formacji intelektualnej Papież zachęcał do przerzucania mostów współpracy między uczelniami Europy i Afryki.
„W tym kontekście, przekazałem wam droga młodzieży, encyklikę „Caritas in veritate”. Wskazuję w niej na pilną konieczność wypracowania nowej syntezy humanistycznej, która nawiąże na nowo relacje między antropologią i filozofią. Rozważając tajemnice różańca, kolejny raz spotkaliśmy prawdziwe oblicze Boga, który w Jezusie Chrystusie objawia nam swoją obecność w życiu każdego narodu. Bóg Jezusa Chrystusa kroczy z człowiekiem: dzięki Niemu jest możliwe stworzenie cywilizacji miłości” – powiedział Benedykt XVI.
Studentów Rzymu i Afryki Papież zachęcił, by z odwagą stawiali czoło wyzwaniom współczesności. Podkreślił, że nowa ewangelizacja Afryki liczy na aktywne zaangażowanie młodych. Wieczorny różaniec „z Afryką i za Afrykę” zakończyła procesja z krzyżem ulicami Rzymu.
bz/ rv
Król Belgii i premier Francji u Benedykta XVI
◊ Na specjalnych audiencjach Benedykt XVI przyjął parę królewską z Belgii i premiera Francji. Przybyli oni do Rzymu na jutrzejsze uroczystości kanonizacyjne. Spotkali się także z kardynałem sekretarzem stanu i szefem watykańskiej dyplomacji. Jak poinformowało Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej, belgijski król Albert II rozmawiał w Watykanie m.in. o problemach Afryki, w tym o prawach człowieka i kwestiach rozwoju. Natomiast premier François Fillon poruszył sprawy stosunków francusko-watykańskich. Rozmawiano również o sytuacji na Bliskim Wschodzie i w niektórych krajach afrykańskich w kontekście dialogu międzyreligijnego i zmian klimatycznych. Osobnym zagadnieniem był pozytywny wpływ encykliki Caritas in veritate na tworzenie nowych reguł gospodarczych celem przezwyciężenia światowego kryzysu z uwzględnieniem zwłaszcza krajów ubogich.
tc,ak/ rv
Synod Biskupów po tygodniu obrad
◊ Przedpołudniowa, 10. z kolei, kongregacja generalna zakończyła pierwszy tydzień obrad Synodu Biskupów dla Afryki. Natomiast wczoraj przed południem zabrał głos bp Jan Ozga, który bierze udział w Synodzie jako członek pięcioosobowej delegacji kameruńskiego episkopatu. Pochodzący z diecezji przemyskiej misjonarz fidei donum, który pracuje na Czarnym Lądzie już od 20 lat, zwrócił uwagę na znaczenie afrykańskiej rodziny dla tworzenia nowej kultury pojednania, sprawiedliwości i pokoju. Wychowywanie do takiej kultury jest przede wszystkim zadaniem rodziny, a dopiero wychodząc od niej obejmuje całe społeczeństwo. Kultura pojednania to coś więcej, niż same tylko pojedyncze akty pojednania. Chodzi o mentalność opartą na promowaniu nawrócenia i miłosierdzia. Winni ją wpajać najpierw rodzice, a następnie szkoła oraz instytucje społeczne i kościelne. „Rodzina powołana jest, by wychowywać do prawdziwej sprawiedliwości, która jako jedyna prowadzi do respektowania godności każdego człowieka” – powiedział bp Ozga z Kamerunu.
Podczas wczorajszej kongregacji przedpołudniowej wystąpiło 21 ojców synodalnych. Następnie głos zabrał jeden z bratnich delegatów ekumenicznych. Anglikański arcybiskup Bernhard Ntahoturi z Burundi wyraził uznanie dla Synodu za zajęcie się tematem tak ważnym dla dzisiejszej Afryki. „Kościół katolicki wzywa wszystkich swych członków i innych chrześcijan, jak też wyznawców innych religii i ludzi dobrej woli, do dynamiki skierowanej ku objawieniu Boga, który jest źródłem życia” – powiedział burundyjski anglikanin. Zaznaczył, że ma to prowadzić do przemiany sytuacji, w jakich żyje Afrykańczyk. Wśród nich wspomniał powszechny spadek jakości życia, niedostatki edukacji i opieki zdrowotnej, epidemie, handel bronią, poniżający los uchodźców.
Z kolei w auli synodalnej wysłuchano wypowiedzi czworga audytorów: trzech sióstr zakonnych, z Ghany, Demokratycznej Republiki Konga i Rwandy, oraz księdza stojącego na czele Instytutu Pokojowego im. abp. Denisa Hurleya z RPA. Ośrodek został utworzony przez południowoafrykański episkopat, by dzielić się z innymi tragicznym doświadczeniem tego kraju, który przeszedł od rasistowskiego systemu apartheidu do demokracji. Wobec licznych na Czarnym Lądzie konfliktów biskupi Republiki Południowej Afryki proponują specjalną formację dla osób duchownych i świeckich do prowadzenia rozmów pokojowych i procesów pojednania.
Szczególnie wymowne było świadectwo rwandyjskiej zakonnicy ocalałej z ludobójstwa, podczas gdy większość jej rodziny wymordowano w 1994 r. w kościele parafialnym. Trzy lata później, podczas prowadzonych w więzieniu przygotowań do Roku Świętego 2000, jeden z aresztowanych za udział w aktach ludobójstwa wyznał jej, że to on zabił jej ojca, i prosił o przebaczenie. Odtąd, od 12 lat, s. Geneviève Uwamariya działa w Rwandzie na rzecz pojednania zbrodniarzy z rodzinami ofiar. Wyraziło się to już konkretnymi gestami, jak budowa przez więźniów osiedla dla wdów i sierot, które z ich winy straciły najbliższych.
Wczoraj 9 października popołudniu jednym z dziesięciu wypowiadających się ojców synodalnych był abp Henryk Hoser. Ordynariusz warszawsko-praski wskazał na pilną obecnie na świecie, a zwłaszcza w Afryce konieczność wychowywania do wartości rodzinnych. Odpowiedzialnego ojcostwa i macierzyństwa nie można ograniczać do aspektów lekarskich i technicznych. Potrzebna jest autentyczna formacja małżonków, uwzględniająca również aspekt duchowy – zaznaczył abp Hoser, który sam jest z zawodu lekarzem.
Na kongregacji popołudniowej zabrał też głos kolejny z bratnich delegatów ekumenicznych. Biskup koptyjskich emigrantów we Włoszech Barnaba El Soryany mówił o spoczywającym na Kościele zadaniu ewangelizacji przez kulturę miłosierdzia. Z kolei wypowiedziało się czworo audytorów: świecki teolog z Rwandy, francuski mały brat z Algierii, były wiceprzewodniczący Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości i włoska ginekolog propagująca naturalną metodę regulacji poczęć. Na zakończenie wczorajszych obrad o sytuacji w Darfurze, gdzie od sześciu lat trwa konflikt, poinformował specjalnie zaproszony na Synod Rodolphe Adada. Był on przedstawicielem sekretarza generalnego ONZ ds. kryzysu humanitarnego w tym sudańskim regionie.
ak/ rv
UNESCO: filozofia i kultura to nie luksus dla bogatych
◊ UNESCO mogłoby się stać „refleksyjnym” biurem ONZ, laboratorium idei – zauważył stały obserwator Stolicy Apostolskiej przy tej paryskiej agendzie Narodów Zjednoczonych ds. oświaty, nauki i kultury. W tym celu – powiedział dziś prał. Francesco Follo w czasie debaty ogólnej UNESCO – konieczne jest uznanie, czy wręcz odkrycie użyteczności i niezbędności refleksji filozoficznej, którą zbyt często traktuje się jako najmniej użyteczną spośród dyscyplin naukowych, ponieważ jest ona najbardziej niezależna od interesów indywidualnych czy grupowych.
Watykański dyplomata podjął refleksję nad zadaniami UNESCO w kontekście postulowanej przez Benedykta XVI światowej władzy, „działającej w duchu pomocniczości i zróżnicowania kompetencji”. Jeśli UNESCO ma sens, to nie tylko w tym, by pokazać, że dobrze wykształceni ludzie mogą ze sobą dyskutować, lecz przede wszystkim w tym, by pomóc zrozumieć, że kultura zawsze istnieje w interakcji z innymi kulturami i że kultura jest bardziej wydarzeniem niż faktem dokonanym – powiedział ks. Follo. Nawiązując z kolei do aktualnego kryzysu gospodarczego, stały obserwator Stolicy Apostolskiej podkreślił, że kultura, będąca w istocie debatą na temat prawdy, potrzebuje stabilizacji ekonomicznej. Zaś ze względu na znaczenie, jakie przypisywali jej starożytni Grecy, dla których była ona drogą do pełni człowieczeństwa, nie można jej postrzegać jako luksusu zarezerwowanego jedynie dla ludzi żyjących w krajach rozwiniętych gospodarczo. Przypominanie o tym powinno być jednym z najdonioślejszych celów UNESCO – podkreślił watykański dyplomata na forum debaty ogólnej tej organizacji.
kb/ rv
USA: katoliccy biskupi o reformie służby zdrowia
◊ Jeśli Barack Obama nie wycofa się z planów opłacania aborcji z kieszeni podatnika i nie zagwarantuje prawa personelu medycznego do sprzeciwu sumienia, amerykański episkopat będzie zmuszony stanowczo przeciwstawić się prezydenckiej reformie służby zdrowia – ostrzegają przedstawiciele katolickich biskupów. W liście do amerykańskich parlamentarzystów wyrażają oni ubolewanie, że Biały Dom systematycznie ignoruje ich zastrzeżenia. Stawia to Kościół katolicki w trudnej sytuacji. Bo choć od kilkudziesięciu lat zabiega on o reformę systemu opieki zdrowotnej w USA, nie może pozwolić, by przy tej okazji poczyniono dalsze kroki dla promowania aborcji, a zarazem dla ubezwłasnowolnienia tych, którzy są jej przeciwni. „Nikogo nie wolno zmuszać do opłacania aborcji bądź udziału w niej” – czytamy w liście, podpisanym przez szefów trzech komisji amerykańskiego episkopatu: ds. sprawiedliwości wewnętrznej i ludzkiego rozwoju, ds. obrony życia oraz ds. migracji. Wzywają oni ponadto, aby nowy system opieki zdrowotnej był dostępny rzeczywiście dla wszystkich mieszkańców USA, również dla najuboższych oraz migrantów.
kb/ usccb
Komentarze po rewelacjach na temat Całunu Turyńskiego
◊ Szerokie echo w mediach znalazły rewelacje włoskich naukowców o podrobieniu w czasach średniowiecza Całunu Turyńskiego. Zdecydowanie mniej uwagi poświęcono krytycznym komentarzom ekspertów pod adresem ekipy prof. Luigiego Gallaschellego, która rzekomo odkryła sposób, w jaki w XIV w. spreparowano płótno. Jak zwrócił uwagę dyrektor turyńskiego Centrum Syndonologii Bruno Barberis, podobne rewelacje pojawiają się za każdym razem przed wystawieniem Całunu na widok publiczny. Problem w tym, czy rzeczywiście naukowa analiza jego kopii przyniosłaby takie same wyniki, jak w przypadku oryginału. Podobnego zdania są inni syndonolodzy z różnych części świata przypominając, że jak dowiodły badania, na Całunie nie ma śladów żadnych barwników, a plamy krwi pojawiły się nań wcześniej, niż odcisk ciała.
Powstanie obrazu ludzkiej postaci na płótnie nie zostało w pełni wyjaśnione. Kościół, akceptując kult Całunu, nie wypowiada się na temat autentyczności turyńskiej relikwii. Nie zmienią tego także rewelacje pawijskich eksperymentatorów. Podobnie podchodzą do tego prawosławni, o czym poinformował szef Służby Informacyjnej Wydziału Kontaktów Zewnętrznych Patriarchatu Moskiewskiego, ks. Gieorgij Zawierszeński.
„Uczeni prowadzą badania i dochodzą do różnych wniosków. Nie jest sprawą Kościoła wypowiadać się o prawdziwości wyników badań. W pracy naukowej stosowane są różne metody, bardzo często mające ograniczenia” – stwierdził ks. Gieorgij. Podkreślił on, że stanowisko Kościoła w stosunku do badań i osiągnięć naukowych jest umiarkowane, gdyż z biegiem czasu nowsze badania mogą podważyć dotychczasowe. Dlatego opinia rosyjskich prawosławnych w stosunku do Całunu Turyńskiego pozostaje niezmieniona, gdyż już kilkukrotnie podważano i potwierdzano autentyczność Całunu. Kościół nie jest przeciwny czci Całunu Turyńskiego jako świętej relikwii.
„Samo istnienie Całunu Turyńskiego wiele osób przyprowadziło do Boga. Jest on niewątpliwym dobrem dla chrześcijańskiej Europy” – powiedział ks. Zawierszeński.
W. Raiter, Moskwa, tc/ rv
Patriarchat moskiewski o totalitarnym liberalizmie
◊ Przedstawiciel patriarchatu moskiewskiego przy strukturach Unii Europejskiej porównał pseudoliberalizm do swego rodzaju totalitaryzmu. Występując na odbywającym się na wyspie Rodos forum „Dialog cywilizacji” protojerej Antonij Ilin powiedział, że nie powinno się mylić klasycznego liberalizmu z występującymi na Zachodzie tendencjami pseudoliberalnymi.
Współczesne oddzielenie życia od religii przedstawiciel patriarchatu moskiewskiego nazwał „wojującym sekularyzmem”. Jako „wojującą” określił każdą ideologię „pretendującą do totalności”. ,,Dzisiejszy sekularyzm jest totalitarną ideologią nie mającą nic wspólnego z anglosaskim klasycznym liberalizmem” – stwierdził ks. Ilin. Podstawą klasycznego liberalizmu jest zasada: „Moja wolność ograniczona jest wolnością drugiego człowieka”, która według ks. Ilina zbliżona jest do chrześcijańskiej zasady „nie rób drugiemu czegoś, czego nie chciałbyś, żeby robili tobie”.
Według reprezentującego patriarchat moskiewski protojereja Antonija Ilina, „obecnie nie mamy do czynienia z klasycznym modelem liberalizmu, ale z zsekularyzowanym wzorcem opartym o zasady „rób co chcesz”, „wszystko mi wolno”.
W. Raiter, Moskwa
Rumunia: grekokatolicy wobec skutków komunizmu i czystki kulturowej
◊ Obecny stan rumuńskiego Kościoła greckokatolickiego jest rezultatem 40 lat prześladowań za czasów komunistycznych oraz 20 lat czystki kulturowej i religijnej, która dokonuje się w niepodległej Rumunii – czytamy w oświadczeniu tamtejszych grekokatolików. Jest ono reakcją na komunikat prawosławnego patriarchatu, który zapowiedział, że będzie zabiegał, by restytucje majątku zagrabionego grekokatolikom przez komunistów uwzględniały aktualny stan liczebny tego Kościoła. Patriarchat oskarżył przy tym katolików, że prawdziwym celem restytucji jest dążenie do nawrócenia na katolicyzm wiernych prawosławnych.
Kościół katolicki zapewnił ze swej strony o dobrej woli względem prawosławnych. Jak czytamy w oświadczeniu biura prasowego greckokatolickiego arcybiskupstwa większego w Blaju, o jego dobrych intencjach świadczy m.in. fakt, że katolicy chętnie użyczają prawosławnym swych świątyń zarówno w Rumunii, jak i za granicą.
kb/ rogca
Salamanka: międzynarodowy kongres „Bioetyka w Europie i prawa człowieka”
◊ Na Papieskim Uniwersytecie w Salamance zakończył się międzynarodowy kongres „Bioetyka w Europie i prawa człowieka”. W obradach wziął udział abp Rino Fisichella, prezes Papieskiej Akademii Pro Vita.
„W ostatnim czasie studium kwestii bioetycznych stało się coraz ważniejsze i pilniejsze. Nowe sytuacje techniczne i naukowe, które mają bezpośredni związek z życiem i zdrowiem, sprawiły, że pojawiły się nowe i ważne pytania etyczne, na które trzeba dać odpowiedź” – mówią organizatorzy kongresu. Obrady zostały poświęcone refleksji nad kwestiami bioetycznymi i prawami człowieka. Otworzył je abp Rino Fisichella wykładem „Bioetyka a prawo naturalne”. Eksperci z Europy i Ameryki Łacińskiej poruszyli m. in. następujące tematy: „Aktualne dylematy bioetyczne”, „Krajowy Bank DNA” oraz „Bioetyczny niepokój w Ameryce Łacińskiej i w Europie”.
W kongresie wzięli udział przedstawiciele środowisk naukowych i medycznych z kraju i zagranicy oraz studenci, nauczyciele religii i osoby zainteresowane problematyką.
M. Raczkiewicz CSsR, Madryt
Nagroda specjalna TOTUS dla Wojciecha Kilara
◊ Z okazji dziesiątej edycji Nagród TOTUS Fundacja „Dzieło Nowego Tysiąclecia” postanowiła przyznać nagrodę specjalną dla Wojciecha Kilara w uznaniu wytrwałego otwierania dróg Piękna, wiodących ku wierze, nadziei i miłości, dokonywanego przez wiele lat i w wielu wymiarach życia. Kompozytor odebrał wyróżnienie podczas uroczystej gali nagród TOTUS na Zamku Królewskim w Warszawie.
Nagrody TOTUS przyznawane są w czterech kategoriach: osiągnięcia w dziedzinie kultury chrześcijańskiej; promocja człowieka, praca charytatywna i edukacyjno-wychowawcza; propagowanie nauczania Ojca Świętego Jana Pawła II oraz tzw. TOTUS medialny dla upamiętnienia bp. Jana Chrapka oraz jego roli w ukazywaniu osoby i nauczania Jana Pawła II w mediach. W tym roku wyróżnienia otrzymali: Krzysztof Kolberger, Stowarzyszenie Pomocy Wzajemnej „Być razem” z Cieszyna, George Weigel oraz zespół twórców filmu „Popiełuszko. Wolność jest w nas”.
Nagroda TOTUS to statuetka oraz 50 tys. zł.
R. Łączny, KAI
IX Dzień Papieski
◊ W Polsce rozpoczęły się już obchody IX Dnia Papieskiego, który w tym roku przeżywany jest pod hasłem „Jan Paweł II – Papież Wolności”. W wielu miastach trwa już zbiórka na rzecz programu stypendialnego Fundacji „Dzieło Nowego Tysiąclecia”.
Wśród 2150 młodych ludzi, którzy otrzymują stypendia, jest Joanna Jędrzejewska, uczennica VI Liceum Ogólnokształcące w Kielcach. „Stypendium niewątpliwie ułatwia samorealizację, ale pozwala też z determinacją jak i spokojną głową o jutro, ubiegać się o nowe doświadczenia czy rozwijać własne zainteresowania. Z drugiej strony stypendium to świadomość bycia w gronie ludzi mających reprezentować myśl tak wielkiego człowieka, jakim był Jan Paweł II, by być także dla innych” – stwierdziła Joanna Jędrzejewska.
Jednym z elementów Dnia Papieskiego była dzisiejsza konferencja naukowa w dawnej Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego „Jan Paweł II – Papież Wolności”. Głównym prelegentem był bp Piotr Jarecki, wiceprzewodniczący Komisji Episkopatów Wspólnoty Europejskiej (COMECE).
R. Łączny, KAI
W hospicjach brakuje lekarzy, wolontariuszy i duszpasterzy
◊ W polskich hospicjach brakuje lekarzy, wolontariuszy i duszpasterzy. „Nie ma kto się opiekować chorymi” – alarmuje ks. Marek Kujawski. Kapłan jest organizatorem dwudniowej ogólnopolskiej konferencji hospicyjnej „Samarytanin pilnie poszukiwany”, która odbywa się w Radomiu.
„Jest może kilku księży naprawdę całkowicie poświęcających się pracy hospicyjnej. Reszta to są wydelegowani przez biskupów jako profesorowie, dziekani i proboszczowie. Tymczasem w hospicjum przez dwadzieścia cztery godziny ksiądz ma pracę nad chorym, rodziną, a i osieroconych mamy coraz więcej” – powiedział ks. Kujawski.
Uczestnicy konferencji hospicyjnej w Radomiu rozmawiają na ten temat z bp. Stefanem Regmuntem, przewodniczącym Zespołu ds. Służby Zdrowia Konferencji Episkopatu Polski. Wśród prelegentów są lekarze, pracownicy i wolontariusze hospicjów z całej Polski.
R. Łączny, KAI
Nobel Obamy - komentarze w USA
◊ Wiadomość o przyznaniu pokojowej Nagrody Nobla prezydentowi Stanów Zjednoczonych Barakowi Obamie spotkała się z mieszanymi reakcjami zarówno mediów amerykańskich, jak i samych Amerykanów. Najczęściej w komentarzach powtarza się słowa wyrażające zaskoczenie i zdziwienie. Zdają się one być tym większe, iż w mediach amerykańskich nie pojawiały się żadne spekulacje przed ogłoszeniem decyzji Norweskiego Komitetu Noblowskiego.
Pomimo skrajności reakcji wyrażających się w radości z jednej strony, niedowierzaniu i sarkazmie z drugiej, niemal wszyscy jednomyślnie twierdzą, iż jest to nagroda przyznana bardziej za wysiłki, plany i poglądy, niż za konkretne osiągnięcia.
New York Times podkreślił, iż decyzja Komitetu Noblowskiego jest manifestacją przeciwko polityce poprzednika Baracka Obamy, Georga W. Busha. Jak również jest ona nagrodą za „próbę naprawy pękniętej relacji między Stanami Zjednoczonymi a resztą świata”. Michael Steele, przewodniczący Krajowej Komisji Partii Republikańskiej, jeszcze przed oświadczeniem złożonym przez prezydenta w Ogrodzie Różanym, pytał: „Co prezydent Barack Obama właściwie osiągnął? Jedno jest pewne – nie otrzyma on żadnej nagrody za tworzenie nowych miejsc pracy czy za naprawę sytuacji ekonomicznej w kraju”.
Wiadomość o przyznaniu nagrody spotkała się z dużą krytyką amerykańskich organizacji pro life. Bill Donohue, przewodniczący Ligi Katolickiej, jednej z największych organizacji krajowych broniących prawa człowieka, stwierdził, iż prezydent nie zauważa, że aborcja stoi w opozycji do pokoju. Przeciwnie, broni jej tak, jakby była ona najświętszym prawem człowieka”.
A. Pożywio, Chicago
Dziennik 10.10.2009 - wersja dźwiękowa
◊ Słuchaj: 
Magazyn w sobotę
◊ W programie: papieski różaniec „z Afryką i za Afrykę” oraz watykański list do chorych i cierpiących całego świata z okazji Roku Kapłańskiego. O. Zdzisław Świniarski przybliża postać o. Damiana de Veustera, belgijskiego misjonarza, opiekuna trędowatych, który będzie pierwszym świętym ze Zgromadzenia Misjonarzy Najświętszych Serc Jezusa i Maryi. Posłuchaj:
Biuletyn Radia Watykańskiego jest rozsyłany gratis na adresy abonentów. Jak dokonać prenumeraty lub jak z niej zrezygnować informujemy na stronie www.radiovaticana.org/polski
© Radio Watykańskie 2009 - wszelkie prawa zastrzeżone